Νέα κατασκευή ή ανακαίνιση: τι να προβλέψετε τώρα για έξυπνο σπίτι

Σύντομα: Σε ένα σπίτι που χτίζεται ή ανακαινίζεται ριζικά, το πιο φθηνό κομμάτι του αυτοματισμού είναι η υποδομή που μπαίνει πριν κλείσουν οι τοίχοι. Ακόμα κι αν ο αυτοματισμός γίνει αργότερα, προβλέψτε: καλώδιο KNX σε κάθε σημείο ελέγχου και αισθητήρα, κουτιά 60 mm, ξεχωριστό καλώδιο από κάθε μοτέρ ρολού προς τον πίνακα, επιπλέον χώρο στον πίνακα, Cat6A για το δίκτυο, σωληνώσεις προς τηλεόραση, ταράτσα και στάθμευση. Από 1/1/2024 οι νέες ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις μελετώνται με το ΕΛΟΤ 60364, και η EPBD φέρνει υποχρεώσεις για φόρτιση ηλεκτρικών αυτοκινήτων.

Το πιο συχνό που ακούμε σε σπίτια που μόλις παραδόθηκαν: «αν το ξέραμε, θα είχαμε περάσει ένα καλώδιο». Σε ένα ήδη κατασκευασμένο σπίτι υπάρχουν λύσεις, όπως το ασύρματο KNX, αλλά τίποτα δεν είναι τόσο απλό και φθηνό όσο ένα καλώδιο που μπήκε την κατάλληλη στιγμή. Αυτή η λίστα είναι για ιδιοκτήτες, αρχιτέκτονες και ηλεκτρολόγους που θέλουν να κρατήσουν όλες τις επιλογές ανοιχτές.

Η λίστα με μια ματιά

Τι	Πού	Γιατί
Καλώδιο KNX (πράσινο, 2x2x0,8)	Σε κάθε μπουτόν, θερμοστάτη, αισθητήρα, οθόνη	Η «ραχοκοκαλιά» του αυτοματισμού
Κουτιά βάθους 60 mm	Σε κάθε σημείο ελέγχου	Χώρος για συζευκτήρα και καλώδια
Ξεχωριστό καλώδιο ανά μοτέρ ρολού/τέντας	Από κάθε μοτέρ ως τον πίνακα	Έλεγχος κάθε ρολού χωριστά
Επιπλέον χώρος στον πίνακα	Ηλεκτρολογικός πίνακας	Ενεργοποιητές KNX, τροφοδοτικό, IP router
Καλώδιο ως την οροφή	Σαλόνι, κουζίνα, διάδρομοι, μπάνια	Αισθητήρες παρουσίας
Cat6A	Τηλεόραση, γραφείο, οροφή για access points, κάμερες	Σταθερό δίκτυο και PoE
Σωληνώσεις αναμονής	Τηλεόραση και ηχεία, ταράτσα, στάθμευση, κήπος	Μελλοντικές αλλαγές χωρίς σκαψίματα
Γραμμή ή σωλήνωση για φορτιστή	Θέση στάθμευσης	Φόρτιση ηλεκτρικού αυτοκινήτου

1. Το καλώδιο KNX

Ο αυτοματισμός KNX δουλεύει πάνω σε ένα καλώδιο δεδομένων (bus) που πηγαίνει σε όλα τα σημεία ελέγχου, ξεχωριστό από τα καλώδια ρεύματος. Τι ορίζει η KNX Association:

• Τύπος καλωδίου: το πράσινο καλώδιο KNX TP, π.χ. J-Y(St)Y 2x2x0,8 ή YCYM 2x2x0,8. Μόνο το τυποποιημένο καλώδιο εγγυάται τα μέγιστα μήκη και τον αριθμό συσκευών. Κόκκινο το θετικό, μαύρο το αρνητικό. Το δεύτερο ζεύγος μένει εφεδρικό.
• Τοπολογία: επιτρέπεται γραμμή, δέντρο ή αστέρας, και συνδυασμοί τους. Δεν επιτρέπεται κλειστός βρόχος (δακτύλιος).
• Μήκη ανά τμήμα γραμμής: έως 1.000 μ. συνολικά, έως 350 μ. από το τροφοδοτικό ως κάθε συσκευή και έως 700 μ. ανάμεσα σε δύο συσκευές.
• Συσκευές: ένα τροφοδοτικό 640 mA τροφοδοτεί περίπου 64 συσκευές. Οι νεότερες συσκευές TP256 επιτρέπουν περισσότερες.
• Δίπλα στα καλώδια ρεύματος: καλώδια ρεύματος με μανδύα και καλώδια KNX μπορούν να μπουν το ένα δίπλα στο άλλο. Η KNX Association μάλιστα προτείνει να περνούν κοντά, ώστε να μη σχηματίζονται μεγάλοι βρόχοι που είναι ευάλωτοι σε υπερτάσεις από κεραυνούς. Για γυμνούς αγωγούς χρειάζεται απόσταση τουλάχιστον 4 mm, οπότε οι συνδέσεις μπαίνουν σε χωριστά κουτιά ή σε κουτί με διαχωριστικό.
• Σήμανση: τα καλώδια σημαίνονται ως KNX ή BUS, ώστε να μη μπερδευτούν στο μέλλον.

Στην πράξη περνάμε το καλώδιο KNX σε κάθε σημείο όπου μπορεί να χρειαστεί έλεγχος: δίπλα σε κάθε πόρτα, στο κρεβάτι, σε κάθε δωμάτιο για θερμοστάτη, στην οροφή για αισθητήρα παρουσίας, και στις θέσεις για οθόνες αφής.

2. Ο ηλεκτρολογικός πίνακας

Σε ένα σπίτι με KNX, η «λογική» βρίσκεται κυρίως στον πίνακα: ενεργοποιητές για φώτα, ρολά και θέρμανση, τροφοδοτικό KNX, IP router και συχνά μετρητής ενέργειας. Όλα μπαίνουν σε τυποποιημένη ράγα DIN 35 mm.

• Από 1/1/2024 οι νέες ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα ακολουθούν το ΕΛΟΤ 60364, που αντικατέστησε το ΕΛΟΤ HD 384 (ΦΕΚ 4654/Β/2021).
• Χώρος για το μέλλον: στη Γερμανία το DIN 18015 προτείνει 20% εφεδρικό χώρο στον πίνακα, και για εγκαταστάσεις με bus συστήματα τον ορίζει ως ελάχιστο. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχη υποχρέωση, αλλά εμείς ακολουθούμε την ίδια λογική: ο πίνακας μελετάται για τις συσκευές KNX και με περιθώριο για επεκτάσεις.
• Θερμότητα: η KNX Association προτείνει να μη μπαίνουν συσκευές bus ακριβώς πάνω από συσκευές που ζεσταίνονται πολύ.

Σε μεγαλύτερα σπίτια μπαίνει συχνά ξεχωριστός πίνακας αυτοματισμού δίπλα στον κύριο, ή ένας ανά όροφο.

3. Κουτιά και θέσεις στους τοίχους

• Βάθος κουτιών: η KNX Association αναφέρει ως παράδειγμα 50 mm. Η Gira προτείνει 60 mm, και αυτό βάζουμε εμείς σε κάθε σημείο ελέγχου.
• Αισθητήρες παρουσίας: μπαίνουν στην οροφή. Ο Theben LUXA 103 KNX, για παράδειγμα, τοποθετείται σε ύψος 2,5 έως 3,5 μ. Η Theben προτείνει απόσταση πάνω από 0,5 μ. από θερμαντικά σώματα και σωλήνες, και να αποφεύγονται κρεμαστά φωτιστικά και ανεμιστήρες οροφής στο πεδίο του. Για το ποιος τύπος ταιριάζει πού, δείτε το άρθρο μας για τους αισθητήρες PIR και mmWave.
• Θερμοστάτες και αισθητήρες θερμοκρασίας: περίπου στο 1,5 μ., μακριά από ήλιο, εξωτερικούς τοίχους, θερμαντικά σώματα και ρεύματα αέρα. Ένας θερμοστάτης στον ήλιο «νομίζει» ότι το δωμάτιο είναι ζεστό.
• Θέσεις οθονών αφής: συνήθως στην είσοδο και στην κουζίνα, με καλώδιο KNX και, ανάλογα με το μοντέλο, τροφοδοσία ή καλώδιο δικτύου.

4. Ρολά, τέντες και παράθυρα

• Ένα καλώδιο ανά μοτέρ, ως τον πίνακα. Ένα τυπικό μοτέρ 230 V χρειάζεται τετραπολικό καλώδιο: ουδέτερο, δύο φάσεις για άνοιγμα και κλείσιμο, και γείωση. Αν κάθε μοτέρ φτάνει χωριστά στον πίνακα, κάθε ρολό ελέγχεται μόνο του και ο αυτοματισμός σκίασης μπορεί να κάνει διαφορετικά πράγματα σε κάθε πρόσοψη.
• Τέντες και εξωτερικές περσίδες: προβλέψτε και καλώδιο για μετεωρολογικό σταθμό στην ταράτσα (αέρας, ήλιος, βροχή), ώστε οι τέντες να μαζεύονται μόνες τους.
• Επαφές παραθύρων: ένα λεπτό καλώδιο προς κάθε κούφωμα επιτρέπει να σβήνει ο κλιματισμός όταν ανοίγει το παράθυρο και να ενημερώνει ο συναγερμός. Αν δεν προβλεφθεί, υπάρχουν ασύρματες λύσεις, όπως οι χειρολαβές KNX RF.

5. Δίκτυο: Cat6A και PoE

Το δίκτυο του σπιτιού είναι υποδομή, όπως το ρεύμα.

• Cat6A αντί για Cat6: κατά την Intel, το Cat6 μεταφέρει 10 Gbps μόνο έως 55 μ., ενώ το Cat6A σε όλα τα 100 μ. Η διαφορά κόστους στο καλώδιο είναι μικρή σε σχέση με το κόστος να το ξαναπεράσετε.
• PoE: τα access points και οι κάμερες τροφοδοτούνται από το ίδιο καλώδιο δικτύου. Τα πρότυπα δίνουν 15,4 W (802.3af), 30 W (802.3at) και έως 100 W (802.3bt) ανά θύρα. Για 802.3bt το Cat6A είναι η ελάχιστη κατηγορία καλωδίου κατά το Cisco Press.
• Πού: στην οροφή για access points (ένα ανά όροφο ή ζώνη), στην τηλεόραση, στο γραφείο, στις κάμερες και στην είσοδο για θυροτηλέφωνο.
• Κεντρικό σημείο: ένα rack ή ντουλάπι με εξαερισμό, όπου καταλήγουν όλα τα καλώδια, μαζί με router, switch PoE και UPS. Δείτε επίσης την υπηρεσία μας για δίκτυα και κυβερνοασφάλεια.

6. Τηλεόραση, ηχεία και home cinema

• Σωλήνας από την τηλεόραση ως το ντουλάπι των συσκευών, αρκετά φαρδύς για HDMI και δίκτυο.
• HDBaseT: μεταφέρει εικόνα, ήχο, δίκτυο και έλεγχο έως 100 μ. πάνω σε ένα καλώδιο κατηγορίας, π.χ. 4K πάνω σε Cat6. Χρήσιμο για προβολείς και τηλεοράσεις μακριά από τις συσκευές.
• Καλώδια ηχείων σε σωλήνες, και επένδυση γυψοσανίδας αν σκέφτεστε χωνευτά ηχεία. Δείτε τον οδηγό μας για in-wall ή on-wall ηχεία.

7. Φόρτιση ηλεκτρικού αυτοκινήτου

Η Οδηγία EPBD 2024/1275 (άρθρο 14) ορίζει για νέες κατοικίες και ριζικές ανακαινίσεις με περισσότερες από 3 θέσεις στάθμευσης, όταν ο χώρος στάθμευσης είναι μέσα ή δίπλα στο κτίριο:

• προκαλωδίωση για τουλάχιστον 50% των θέσεων, διαστασιολογημένη ώστε να μπορούν να φορτίζουν όλες ταυτόχρονα,
• σωληνώσεις για τις υπόλοιπες,
• στα νέα κτίρια, τουλάχιστον ένα σημείο φόρτισης.

Η προθεσμία ενσωμάτωσης ήταν η 29η Μαΐου 2026. Περισσότερα στον οδηγό μας για την EPBD. Σε μονοκατοικία δεν υπάρχει υποχρέωση, αλλά μια σωλήνωση και μια επαρκής γραμμή από τον πίνακα ως τη θέση στάθμευσης κοστίζει ελάχιστα στην κατασκευή. Με τον αυτοματισμό, ο φορτιστής μπορεί αργότερα να ρυθμίζει την ισχύ του με βάση την υπόλοιπη κατανάλωση του σπιτιού.

8. Σωληνώσεις αναμονής

Από την εμπειρία μας, οι κενές σωληνώσεις είναι το φθηνότερο «ασφάλιστρο» μιας κατασκευής:

• Προς την ταράτσα: για κεραίες, μετεωρολογικό σταθμό και μελλοντικά συστήματα στη στέγη.
• Ανάμεσα στους ορόφους: για δίκτυο και KNX, αν χρειαστεί δεύτερος πίνακας.
• Προς τον κήπο: για φωτισμό, ποτιστικό και κάμερες.
• Προς την τηλεόραση και τα ηχεία: όπως παραπάνω.

Τι να ζητήσετε από τον μελετητή και τον εγκαταστάτη

1. Σχέδιο θέσεων για μπουτόν, αισθητήρες, θερμοστάτες, οθόνες και access points, πριν μπουν τα κουτιά.
2. Πίνακα διαστασιολογημένο για συσκευές KNX και με εφεδρικό χώρο.
3. Ξεχωριστό καλώδιο ανά μοτέρ ρολού και τέντας ως τον πίνακα.
4. Cat6A και rack με εξαερισμό.
5. Φωτογραφίες των τοίχων πριν το σοβά, για να ξέρετε πού περνούν τα καλώδια.
6. Συνεννόηση από νωρίς ανάμεσα σε αρχιτέκτονα, ηλεκτρολόγο και εγκαταστάτη αυτοματισμού.

Πώς βοηθά η Sync-Teq

Συνεργαζόμαστε με αρχιτέκτονες και ηλεκτρολόγους από τη φάση της μελέτης: σχέδιο θέσεων, προδιαγραφές καλωδίωσης, διαστασιολόγηση πίνακα και, όταν έρθει η ώρα, εγκατάσταση και προγραμματισμός του αυτοματισμού KNX. Επικοινωνήστε μαζί μας όσο οι τοίχοι είναι ακόμα ανοιχτοί.

Πηγές

• KNX Association: KNX TP1 Installation (καλώδιο, μήκη, απόσταση από καλώδια ρεύματος, κουτιά)
• ΦΕΚ 4654/Β/2021: ΕΛΟΤ 60364 στη θέση του ΕΛΟΤ HD 384
• ΕΕΤΕΜ: υποχρεωτική εφαρμογή του ΕΛΟΤ 60364 από 1/1/2024
• Hager: DIN 18015 και εφεδρικός χώρος στον πίνακα
• Gira: οδηγίες εγκατάστασης, κουτί βάθους 60 mm
• Theben: LUXA 103 KNX, ύψος τοποθέτησης
• Intel: οδηγός καλωδίων Ethernet (Cat6 και Cat6A στα 10 Gbps)
• Cisco Press: PoE και κατηγορίες καλωδίων
• HDBaseT Alliance: τεχνολογία HDBaseT
• EUR-Lex: Οδηγία (ΕΕ) 2024/1275, άρθρο 14